Göç Politikalarında Adalet: İnsan mı, Sistem mi?

Avrupa’da göç ve iltica politikaları giderek daha fazla sınır güvenliği, hızlı prosedürler, geri dönüş ve göçün sınırlandırılması üzerinden şekilleniyor. 2026 yılında uygulanmaya başlayan yeni Avrupa göç ve iltica sistemi de bu yaklaşımın önemli bir örneğini oluşturuyor.

Elbette devletlerin sınırlarını kontrol etmesi, düzensiz göçü önlemesi ve işleyen bir iltica sistemi kurması gerekir. Ancak göç meselesini yalnızca “Kaç kişi geliyor, kaç kişi kalıyor ve bunun topluma maliyeti nedir?” sorularına indirgemek, meselenin en önemli unsurunu gözden kaçırmamıza neden oluyor:

İnsanı.

Göç politikalarını değerlendirirken iki farklı adalet anlayışından söz edebiliriz: göreli adalet ve mutlak adalet.

Göreli adalet, toplumun genel menfaatini esas alır. Devletin güvenliği, kamu kaynakları, konut kapasitesi, sosyal sistemin sürdürülebilirliği ve göçün kontrol altında tutulması bu yaklaşımın doğal parçalarıdır.

Mutlak adalet ise başka bir noktadan hareket eder:

Bir insanın temel hakkı, yalnızca çoğunluğun menfaati gerekçe gösterilerek değersiz hale getirilemez.

İşte göç politikalarının asıl adalet sınavı bu iki yaklaşımın karşı karşıya geldiği yerde başlamaktadır.

İnsanları rakamlara dönüştürmemeliyiz

Göç tartışmalarında sürekli rakamlardan söz ediyoruz.

Kaç sığınmacı geldi?

Kaç kişi geri gönderildi?

Kaç dosya bekliyor?

Kaç konuta ihtiyaç var?

Bunların hepsi kamu politikası açısından gerekli verilerdir. Fakat bu rakamların arkasında insanların bulunduğunu unutmamalıyız.

Bir iltica dosyasının arkasında savaş, baskı veya zulüm nedeniyle ülkesini terk etmiş bir insan olabilir. Bir aile birleşimi dosyasının arkasında yıllardır çocuğunu göremeyen bir anne veya baba bulunabilir. Uzun süre bekleyen bir dosyanın arkasında hayatını yeniden kuramayan bir aile vardır.

Bu nedenle hızlı karar her zaman adil karar anlamına gelmez.

Devletin sistemi hızlandırması önemlidir; fakat bunu yaparken bireysel değerlendirme, hukuki yardım, kırılgan kişilerin korunması, aile hayatına saygı ve etkili başvuru hakkı zayıflatılmamalıdır.

Güvenlik ile insan hakları arasında seçim yapmak zorunda değiliz

Göç tartışmalarında zaman zaman yanlış bir ikilem oluşturuluyor:

Ya sınır güvenliği ya insan hakları.

Oysa hukuk devleti açısından ikisini birlikte gerçekleştirmek mümkündür.

Devlet sınırlarını koruyabilir, kimlik ve güvenlik kontrolleri yapabilir ve uluslararası korumaya ihtiyacı bulunmayan kişiler hakkında hukuka uygun geri dönüş prosedürleri uygulayabilir.

Fakat aynı devlet, gerçekten korunmaya ihtiyacı bulunan insanın hakkını da güvence altına almak zorundadır.

Güçlü bir hukuk devletinin ölçüsü yalnızca sınırlarını ne kadar iyi kontrol ettiği değildir.

Asıl ölçülerden biri, sınırlarını korurken insan haklarını ne kadar koruyabildiğidir.

Mülteci yük müdür?

Belki de değiştirmemiz gereken en önemli bakış açılarından biri budur.

Mülteciler çoğu zaman konut, sosyal yardım ve kamu harcamaları üzerinden tartışılıyor. Oysa Avrupa aynı zamanda yaşlanan nüfus ve birçok sektörde işgücü açığıyla karşı karşıyadır.

Avrupa Komisyonu tarafından 2026 yılında yayımlanan ekonomik araştırma da göçün son yıllardaki AB istihdam artışına önemli katkıda bulunduğunu ve AB dışından gelen işgücünün çalışma çağındaki nüfus artışının yavaşladığı bir ortamda işgücü açıklarının hafifletilmesine katkı sağladığını ortaya koymaktadır.

Bu nedenle soruyu değiştirmemiz gerekiyor.

“Mülteciler Avrupa’ya ne kadar yük oluyor?”

yerine,

“Bu insanların sahip olduğu potansiyeli Avrupa ne kadar değerlendirebiliyor?”

diye sormalıyız.

Çünkü bugün Avrupa’ya gelen insanlar arasında öğretmenler, mühendisler, doktorlar, hukukçular, zanaatkârlar, girişimciler, öğrenciler ve geleceğini burada kuracak çocuklar bulunmaktadır.

Onları yıllarca bekleme sistemlerinin içinde tutmak, çalışma hayatına erişimlerini zorlaştırmak veya diplomalarını ve mesleki tecrübelerini değerlendirememek yalnızca mültecilerin değil, Avrupa’nın da kaybıdır.

Adalet insanı görmekle başlar

Göreli adalet bize toplumun genel menfaatini korumamız gerektiğini söyler.

Mutlak adalet ise önemli bir sınır çizer:

Toplumun menfaatini korurken insanı feda etme.

Avrupa’nın ihtiyacı kontrolsüz bir göç politikası olmadığı gibi, insanı yalnızca güvenlik sorunu veya ekonomik maliyet olarak gören bir politika da değildir.

İhtiyacımız olan; güvenliği sağlayan, göçü yöneten, fakat aynı zamanda insan onurunu ve temel hakları koruyan adil bir göç politikasıdır.

Mülteciler Avrupa için yalnızca korunması ve desteklenmesi gereken insanlar değildir. Doğru dil, eğitim, çalışma ve entegrasyon imkanları sağlandığında yaşadıkları toplumlara ekonomik, sosyal ve kültürel katkıda bulunabilecek insanlardır.

Bu nedenle mülteciyi yalnızca “yük” olarak görmek yerine, onu Avrupa’nın ortak geleceğinin bir parçası olarak görmek gerekir.

Çünkü adalet, yalnızca sınırı kimin geçtiğine bakmakla değil; sınırı geçen insanı da görebilmekle başlar.

Av. H.Hüseyin TANRIVERDİ