AB Sığınma ve Göç Yönetimi Tüzüğü (AMMR): Sorumlu Ülkenin Belirlenmesinde Süreler Neden Bu Kadar Önemli?

Avukat HHT Danışmanlık – avukathht.com

Avrupa Birliği’nin yıllardır tartışılan “Göç ve İltica Paktı”nın merkezinde yer alan (AB) 2024/1351 sayılı Sığınma ve Göç Yönetimi Tüzüğü (Asylum and Migration Management Regulation – AMMR), bilinen adıyla Dublin III’ün yerini alıyor. Tüzük 11 Haziran 2024’te yürürlüğe girmiş olsa da, sorumlu üye devletin belirlenmesine ilişkin esas hükümler 12 Haziran 2026 tarihinden itibaren uygulanmaya başlandı..

AMMR’nin getirdiği en köklü değişikliklerden biri, teknik görünse de başvurucuların hayatını doğrudan etkileyen bir konu: süreler. Hangi ülkenin bir sığınma başvurusunu inceleyeceği çoğu zaman katı zaman çizelgelerine bağlı hale geliyor; bir sürenin kaçırılması sorumluluğun bir ülkeden diğerine geçmesine, bazen de başvurucunun aleyhine sonuçlar doğmasına yol açabiliyor. Bu yazıda, AMMR’nin öngördüğü başlıca süreleri madde madde ele alıyoruz.

AMMR Kime Uygulanır?

Tüzük, bir üye devlet topraklarından — dış sınırlar, karasuları veya transit bölgeler dahil — uluslararası koruma başvurusunda bulunan üçüncü ülke vatandaşları ve vatansız kişilere uygulanır. Amacı, bir başvurunun yalnızca tek bir üye devlet tarafından incelenmesini sağlamak ve bu devletin hangisi olacağını önceden belirlenmiş kriterlerle tespit etmektir.

Süreçte İşleyen Başlıca Süreler

1. Üstlenme Talebi Süresi (Madde 39)

Bir üye devlet, başka bir üye devletin sorumlu olduğunu düşünüyorsa, o devletten başvurucuyu üstlenmesini talep eder. Bu talebin gönderilme süresi Dublin III’e göre kısaltılmıştır:

• Genel kural: başvurunun tescilinden itibaren en geç 2 ay
• Eurodac’ta parmak izi eşleşmesi varsa: en geç 1 ay

Bu süre içinde talep gönderilmezse, sorumluluk otomatik olarak başvurunun ilk tescil edildiği ülkeye kalır.

2. Talebe Yanıt Süresi (Madde 40)

Talebi alan üye devlet de kendi süresiyle bağlıdır:

• Genel kural: 1 ay içinde yanıt
• Eurodac eşleşmesi varsa: 2 hafta içinde yanıt

Süresi içinde yanıt verilmezse talep kabul edilmiş sayılır ve ilgili devlet başvurucuyu üstlenmekle yükümlü hale gelir.

3. Geri Alma Bildirimi (Madde 44)

Başvurucu, sorumlu olmayan bir üye devlette yeniden başvuru yaptığında ya da izinsiz bulunduğunda, bulunduğu devlet sorumlu devlete bir geri alma bildirimi gönderir:

• Bildirim, mümkün olan en kısa sürede ve en geç bir Eurodac sonucunun alınmasından itibaren 2 ay içinde yapılır.
• Bildirimi alan devlet, 1 hafta içinde alındığını onaylamak zorundadır.

4. Transfer Süreleri — En Kritik Bölüm (Madde 46)

Sorumlu devlet belirlendikten sonra başvurucunun fiilen o devlete transfer edilmesi gerekir. Bu aşamadaki süreler, AMMR’nin en çok tartışılan yönlerinden biridir:

Durum	Süre
Genel kural	6 ay
Başvurucu transfer amacıyla gözaltında ise	5 hafta
Başvurucu hapis cezası infaz ediyorsa	1 yıla kadar uzatılabilir
Başvurucu kaçarsa, transfere fiziksel direnç gösterirse, kendini bilinçli olarak transfere elverişsiz hale getirirse veya tıbbi gerekliliklere uymazsa	3 yıla kadar uzatılabilir

Bu süre içinde transfer gerçekleştirilemezse, sorumluluk sorumlu devletten transferi gerçekleştirecek devlete geçer ve o devlet başvuruyu incelemekle yükümlü hale gelir.

Pratik önemi: Kaçma veya direnme davranışı, başvurucuyu sorumluluktan kurtarmaz; aksine sürenin 3 yıla kadar uzamasına, dolayısıyla belirsizlik içinde geçen sürenin uzamasına yol açar.

5. Sorumluluğun Sona Ermesi — AB Dışına Çıkış (Madde 37)

Sorumlu üye devletin yükümlülüğü, başvurucunun AB üye devletleri topraklarını en az 9 ay terk ettiğinin tespit edilmesi halinde sona erer — tabii başvurucunun sorumlu devletten geçerli bir ikamet belgesi yoksa. Bu süreden sonra yapılan yeni bir başvuru, tamamen yeni bir sorumluluk belirleme sürecini başlatır.

Ayrıca, başka bir üye devlet başvurucuya ikamet belgesi verirse veya başvurucu bir yeniden yerleştirme (resettlement) programı kapsamında farklı bir devlete kabul edilirse, sorumluluk da o devlete geçer.

6. Düzensiz Giriş Sonrası Sorumluluk Süresi (Madde 33)

Bir üye devletin dış sınırından düzensiz yollarla giriş yapan başvurucu için, ilk giriş yapılan ülkenin sorumluluğu:

• Genel kural: giriş tarihinden itibaren 20 ay
• Arama-kurtarma operasyonu sonrası çıkarma (disembarkation) hâlinde: 12 ay

Bu süreler dolduktan sonra, başka bir kriter uygulanamıyorsa sorumluluk, başvurunun ilk tescil edildiği ülkeye kalır.

7. Transfer Kararına İtiraz Süresi (Madde 42)

Başvurucuya bildirilen transfer kararına karşı itiraz veya yeniden inceleme hakkını kullanabilmesi için üye devletler, bildirimden itibaren en az 7 iş günü tanımak zorundadır. Başvurucu bu süre içinde mahkemeye başvurabilir ve mahkeme, itiraz sonuçlanana kadar transferin askıya alınmasına karar verebilir.

8. Gözaltı Süresi (Madde 50–51)

Transfer amacıyla uygulanan gözaltı, yalnızca bireysel değerlendirmeye dayalı ve orantılı olduğu ölçüde mümkündür; süresi mümkün olan en kısa düzeyde tutulmalı ve idari prosedürlerin gerektirdiği makul süreyi aşmamalıdır. Küçükler kural olarak gözaltına alınamaz.

9-Yeni ve Çok Önemli Bir Kriter: Diploma ve Eğitim Bağlantısı (Madde 30)

AMMR’nin Dublin III’e kıyasla en dikkat çekici yeniliklerinden biri eğitim bağlantısıdır.

AMMR Madde 30’a göre, başvurucunun bir üye devlette bulunan eğitim kurumu tarafından verilmiş belirli nitelikte bir diploma veya yeterlilik belgesine sahip olması halinde, o devlet başvurunun incelenmesinden sorumlu olabilir.

Bunun için başvurunun, diploma veya yeterliliğin verilmesinden itibaren 6 yıldan daha kısa süre içerisinde kaydedilmiş olması gerekir.

Bu yeni kriter, sorumluluğun yalnızca düzensiz giriş, vize veya oturum üzerinden değil, kişinin bir üye devletle kurduğu anlamlı eğitim bağlantısı üzerinden de belirlenebilmesini sağlamaktadır.

Sürelerin Kaçırılmasının Sonuçları

AMMR’nin süre sistemi iki yönlü işliyor:

• Devletler için: Üstlenme talebi, yanıt veya transfer süresini kaçıran devlet, sorumluluğu kaybedebiliyor veya başvurucuyu üstlenmek zorunda kalabiliyor.
• Başvurucular için: Süre kaçırma davranışları (kaçma, izinsiz ülke değiştirme) genellikle lehine değil aleyhine sonuç doğuruyor — sorumluluk çoğu zaman ilk giriş ülkesinde kalıyor ya da transfer süresi uzuyor.

Bu nedenle, bir sığınma başvurusunun hangi aşamasında olunduğunu ve işleyen sürelerin ne zaman dolacağını bilmek, hak kaybını önlemek açısından kritik önem taşıyor.

Başvurucular Açısından Yeni Sistemin  Anlamı Nedir?

Yeni sistemin en önemli sonucu, bir kişinin ilk giriş yaptığı veya daha önce bağlantısının bulunduğu üye devletin sorumluluğundan yalnızca zaman geçirerek çıkmasının eski sisteme göre daha zor hale gelmesidir.

Özellikle;

• başka bir AB ülkesinden düzensiz giriş yapanların,
• başka bir ülkeden vize veya oturum alanların,
• başka bir AB ülkesinde daha önce iltica başvurusu bulunanların,
• başka bir ülkede diploma veya belirli bir eğitim yeterliliği alanların,
• transfer kararı verilen ancak transferi gerçekleştirilemeyen kişilerin

dosyalarında yeni süreler dikkatle incelenmelidir.

Bununla birlikte her dosyanın yalnızca “ilk giriş yapılan ülke” üzerinden değerlendirilmesi de doğru değildir. Aile birliği, çocukların üstün yararı, bağımlılık ilişkileri, oturum ve vize geçmişi, eğitim bağlantıları, temel haklar ve transferin kişisel koşulları sorumlu devletin belirlenmesini etkileyebilir.

Sonuç

Yeni AMMR, Dublin sistemini tamamen ortadan kaldırmamış; onu Avrupa Birliği’nin daha geniş Sığınma ve Göç Paktı içerisinde yeniden yapılandırmıştır.

Başvurunun tek bir üye devlet tarafından incelenmesi ve sorumlu devletin belirli kriterlere göre belirlenmesi ilkesi devam etmektedir. Ancak özellikle düzensiz giriş, vize, oturum belgesi, eğitim bağlantısı, AB dışına çıkış ve transfer süreleri bakımından önemli değişiklikler yapılmıştır.

Başvurucular açısından en dikkat çekici değişikliklerden biri ise Dublin III döneminde kaçma halinde 18 aya kadar uzayabilen transfer süresinin, yeni sistemde belirli transferden kaçınma veya transferi engelleme durumlarında 3 yıla kadar uzayabilmesidir.

Bu nedenle 12 Haziran 2026 sonrasında yapılan başvurularda eski Dublin III sürelerinin esas alınması ciddi hukuki değerlendirme hatalarına yol açabilir.

Avukat HHT Danışmanlık olarak, AMMR kapsamındaki sorumlu ülke belirleme süreçleri, transfer kararlarına itiraz ve aile birleşimi kriterleri konusunda danışmanlık hizmeti sunuyoruz.Soru ve sorunlarınızda bize danışabilirsiniz. 

Saygılarımızla .

AvukatHHT Danışmanlık  

Hukuki Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. AMMR kapsamında sorumlu üye devletin belirlenmesi kişinin giriş şekli, aile bağları, önceki başvuruları, vize ve oturum geçmişi, Eurodac kayıtları ve bireysel koşullarına göre değişebilir. Somut dosyalar ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak: Regulation (EU) 2024/1351 – Asylum and Migration Management Regulation (AMMR).
EUR-Lex – Regulation (EU) 2024/1351 resmî metni

Ek: AMMR Karşılaştırmalı Metin