Asielnoodmaatregelenwet

(İltica Acil Eylem Yasası ) Üzerine

Hukuki ve Toplumsal Değerlendirme Raporu

1. Giriş

Hollanda Parlamentosu tarafından kabul edilerek Senato gündemine taşınan Asielnoodmaatregelenwet “İltica Acil Eylem Yasası”, kamuoyunda  Asielwet “İltica Yasası” olarak biliniyor.  Bu yasa, sığınma basvurularını azaltmayı hedeflediğini belirtmekle birlikte, içeriği itibariyle sığınmacıların temel haklarını sınırlandıran, entegrasyonu zayıflatan ve hukuk devleti ilkesini sarsabilecek düzenlemeler içermektedir.

Bu değerlendirme, yalnızca bir hukukçu olarak değil, aynı zamanda  Hollanda’ya iltica etmiş sığınmacılara gönüllü olarak destek olan kişiler ve bu süreci birebir yaşayan kişilerle irebirde görüşerek sahadan edinilen tecrübeler ışığında hazırlanmıştır.
Amaç, bu yasanın hem hukuki hem de insani boyutlarıyla olası etkilerini objektif biçimde kamuoyuna ve karar vericilere aktarmaktır.

2. Yasanın Temel Düzenlemeleri

Asielwet kapsamında öngörülen başlıca değişiklikler şunlardır:

• Geçici sığınma izni süresi 5 yıldan 3 yıla düşürülmektedir.
• Süresiz oturum hakkı (verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd) kaldırılmaktadır.
• Aile birleşimi hakkı (nareis) önemli ölçüde daraltılmaktadır.
• Red niyet mektubu uygulaması “Voornemenprocedure” gibi aşamalar kaldırılarak sığınma süreci kısaltılmaktadır.
• Tekrarlayan başvurularda “verwijtbaarheidstoets” (kusurluluk değerlendirmesi ) gibi yeni engeller getirilmektedir.
• İltica edenlere yardım eden bireylere yönelik cezai yaptırımlar genişletilmektedir.

3. Danıştay (Raad van State) Görüşü

Hollanda Danıştay’ı (Raad van State) yasa tasarısına ilişkin yaptığı değerlendirmede şu önemli tespitlerde bulunmuştur:

1. Amaç ile araç arasında orantısızlık vardır.

Yasanın, sığınma başvurularını gerçekten azaltacağına dair ikna edici bir analiz bulunmamaktadır.

2. Hukuki güvenlik ilkesi zedelenmektedir.

Yasanın geçmişte yapılan başvurulara da uygulanabileceği yönündeki belirsizlik, hukuk devletine olan güveni sarsacaktır.

3. Uygulama kapasitesi ve maliyet dikkate alınmamıştır.

Yeni düzenlemeler, IND ve yargı organları üzerinde yeni yükler oluşturacaktır.

4. Avrupa Birliği hukuku ile uyum sorunu vardır.

AB’nin 2026’da yürürlüğe girecek olan Göç ve İltica Paktı ile uyumlu bir geçiş planı öngörülmemiştir.

4.Yasanın Olası Etkileri

 1. Eşitlik İlkesinin İhlali

Yasa, aynı iltica yolu ile oturum almış kişileri farklı statülerde değerlendireceği için Anayasa’daki eşitlik ilkesine aykırıdır. Bu durum, belirli bir grubun açık biçimde dezavantajlı hale gelmesine yol açacaktır.

2. Hukuka Olan Güvenin Zedelenmesi

İltica başvurusunu yürürlükteki yasalar çerçevesinde yapan kişilerin, süreci devam ederken yeni kurallarla karşılaşması, hukuk güvenliği ilkesini ihlal edecektir.
Hollanda hukuk sistemine olan güven ciddi biçimde sarsılacaktır.

3. Entegrasyonun Zayıflaması

Geçici izinlerin kalıcı hale gelmemesi, bireylerin uzun vadeli plan yapamamasına neden olacaktır. Gelecek umudu zedelenen mültecilerin topluma uyumu ve iş gücüne katılımı ciddi biçimde olumsuz etkilenecektir.

4. İnsani Mağduriyetlerin Artması

Zaten uzun süren iltica süreçlerinin ardından, yeni kısıtlamalar özellikle kadınlar ve çocuklar üzerinde ağır psikolojik etkiler yaratacaktır. Kaçak durumda olan insanlara sadece insani nedenlerle yardım edenlerin suçlu sayılması, dayanışma kültürüne zarar verecektir.

Ayrıca aile birleşimi kısıtlamaları, yıllardır çocuklarından ayrı yaşayan ebeveynleri kalıcı bir ayrılığa mahkûm edecektir.

5. Yargı Sistemine Ek Yük

Danıştay’ın da belirttiği gibi, yasa yürürlüğe girerse binlerce yeni dava açılacak, mahkemelerin iş yükü artacaktır. Bu durum hem yargı süreçlerini uzatacak hem de devlete ilave mali yük getirecektir.

6. Sosyal ve Ekonomik Sonuçlar

Mültecilerin sosyal konutlardan dışlanması, barınma krizini çözmeyeceği gibi, toplumsal huzursuzluğu artıracaktır. İş bulan bireyler ev kiralayamayacak, kamp yaşamı uzayacaktır. Bu da hem maliyetleri yükseltecek hem entegrasyonu daha da geciktirecektir.

7. Toplumsal Huzur Riski

Gelecek göremeyen bireylerin sayısının artması, sosyal patlamalar ve güvenlik sorunlarına zemin hazırlayabilir. Toplumda kutuplaşma ve ötekileştirme eğilimi güçlenebilir.

5. Genel Değerlendirme

Asielwet, şeklen “acil çözüm” sunan bir yasa gibi görünse de, özünde uzun vadede daha büyük sosyal ve hukuki sorunlara yol açma riski taşımaktadır.
Yasanın amacı sığınma sistemini rahatlatmak olsa da, sonuçları itibariyle:

• İnsan haklarına dayalı hukuk sistemine zarar verebilir,
• Entegrasyon politikalarını zayıflatabilir,
• Hollanda’nın uluslararası itibarı üzerinde gölge oluşturabilir.

Hollanda, tarih boyunca adalet, eşitlik ve insan haklarına bağlılığı ile örnek olmuş bir ülkedir. Bu yasanın bu hali ile kabul edilmemesi , yalnızca mültecilerin değil, Hollanda’nın hukuk devleti kimliğinin korunması açısından da hayati önem taşımaktadır.

• Sonuç

Asielnoodmaatregelenwet’in yürürlüğe girmesi halinde:

• Hukuki eşitlik ilkesi zedelenecek,
• Toplumsal uyum ve entegrasyon zarar görecek,
• İnsani mağduriyetler artacaktır.

Bu nedenle Senato’nun, Anayasa’nın temel ilkeleri, insan haklarına saygı ve sosyal barışın korunması adına bu yasa tasarısını reddetmesi gerektiği kanaatindeyiz.

Saygılarımla

Av. H. Hüseyin TANRIVERDİ

Göçmenlik Hukuku Uzmanı – Juridisch Adviseur