HOLLANDA DANIŞTAYI’NIN EZAN KARARI

 Din Özgürlüğü, Entegrasyon ve Eşit Yurttaşlık Üzerine Bir Değerlendirme

1. Giriş: 

Ezan yalnızca bir ibadet çağrısı değildir; aynı zamanda Müslüman topluluklar için kimliğin, aidiyetin ve kamusal görünürlüğün sembolüdür. Bu nedenle, hoparlörle okunan ezan konusu Hollanda gibi çoğulcu ve laik bir ülkede yalnızca “ses düzeyi” meselesi değil, aynı zamanda “hak ve temsil” meselesidir.

Geçtiğimiz günlerde Raad van State (Hollanda Danıştayı), camilere yönelik müdahaleler ve dini toplulukların faaliyet alanları konusunda önemli bir karar verdi. Bu karar, doğrudan ezanla ilgili olmasa da, ezanın hoparlörle okunmasına dair süregelen tartışmalara güçlü bir hukuki çerçeve kazandırıyor.

2. Kararın arka planı

Karar (ECLI:NL:RVS:2024:4989, 4 Aralık 2024) bir belediyenin, kentteki bir camiye yönelik kapatma talebini reddetmesi üzerine yapılan itirazla ilgiliydi. Başvuran taraf, cami faaliyetlerinin kamu düzenini bozduğunu iddia etmişti.

Ancak Danıştay, belediye başkanının bu tür ağır bir müdahalede bulunabilmesi için açık bir yasal dayanak bulunması gerektiğini vurguladı. Başka bir deyişle, temel hakları —özellikle de din özgürlüğünü— sınırlandıran her idari işlem açık, meşru ve orantılı bir temele dayanmak zorundadır.

Bu ilke, yalnızca cami kapatma girişimleri için değil, hoparlörle ezan okunmasına yönelik olası kısıtlamalar açısından da doğrudan uygulanabilir niteliktedir.

3. Ezan tartışması: hoparlör mü, hak mı?

Hollanda’da bazı siyasi partiler (özellikle SGP ve JA21) hoparlörle ezan okunmasını yasaklamak amacıyla yasa teklifleri hazırlamaktadır.

Bu tekliflerin gerekçesi genellikle “kamusal sessizlik” veya “gürültü kirliliği” olsa da, uygulamada bu düzenlemeler yalnızca Müslüman toplulukları hedef aldığında ayrımcı bir nitelik kazanmaktadır.

Halbuki aynı şehirlerde kilise çanlarının düzenli olarak çalınmasına yönelik hiçbir tartışma bulunmamaktadır. Bu durum, Anayasa’nın eşitlik ilkesi (m.1) ve din özgürlüğü (m.6) açısından sorunludur.

4. Hukuki değerlendirme

Danıştay’ın bu son kararıyla ortaya koyduğu temel prensip şudur:

“Bir idari makam, dinî faaliyetlere müdahale edemez; ancak bu müdahale açık bir yasal yetkiye, meşru bir amaca ve orantılı bir gerekçeye dayanıyorsa mümkündür.”

Dolayısıyla, bir belediye veya ulusal düzeyde yasa koyucu, hoparlörle ezanı tamamen yasaklamak istiyorsa, bunun için çok açık bir yasal dayanak göstermeli ve bu yasağın gerekli ve ölçülü olduğunu kanıtlamalıdır.

Aksi halde, bu tür bir yasak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 9. maddesi (din özgürlüğü) kapsamında ihlal sayılabilir.

5. Bize göre ;

Biz göçmenler  ve Müslüman topluluklar  bu kararı yalnızca hukuki değil, toplumsal bir kazanım olarak da görmelidir..

Çünkü bu karar, “Müslümanların görünürlüğü”nü sınırlamaya yönelik sessiz ama sistematik baskılara karşı bir hatırlatma niteliğindedir. 

 Bu ülke hukuk devleti ilkesine bağlıdır; temel haklar pazarlık konusu yapılmamalıdır. 

Toplumun bir kesiminin dini sembolleri (örneğin başörtüsü, minare, ezan sesi) üzerinden hedef alınması, entegrasyon sürecine hizmet etmez. Tam tersine, ayrışmayı derinleştirir.

Entegrasyon, sessizleşmek değil, eşit biçimde var olmak demektir. Ezan sesi de bu varoluşun bir parçasıdır.

6. Ne yapılmalı?

Bu kararın ardından Müslüman topluluklara ve cami yönetimlerine düşen bazı sorumluluklar da vardır:

1. Belediyelerle diyalog: Hoparlör kullanımı konusunda önceden açık protokoller oluşturmak  gerekebilir. Saat, süre, desibel düzeyi gibi teknik konuları şeffaf biçimde belirlenmelidir. 

2. Toplumsal bilgilendirme: Yerel halkla iletişimi güçlendirmek, ezanın dini ve kültürel anlamını anlatmak gerekir. 

3. Hukuki bilinç: Herhangi bir yasaklama veya kısıtlama girişiminde, Danıştay kararını ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarını referans göstermek gerekir. 

4. Birlikte duruş: Bu mesele yalnızca Müslümanların değil, tüm inanç topluluklarının ortak özgürlük meselesidir. Tüm inanç gruplarının desteği alarak çözümler üretmek gerekir. 

7. Sonuç

Raad van State’in bu kararı, Hollanda’da din özgürlüğünün hâlâ güçlü bir anayasal temele sahip olduğunu göstermektedir.

Hoparlörle ezan tartışması, aslında şu sorunun cevabını arıyor:

 Hollanda, farklılıkların sessizleştirildiği mi yoksa saygıyla yan yana yaşayabildiği bir ülke mi olacak?

Bizim  cevabımız net: Gerçek entegrasyon, ezan sesinin de, kilise çanının da, sinagog duasının da aynı gökyüzüne yükselebildiği bir toplumdur.

“ Adalet, herkesin eşit sesini duyurabildiği bir sessizliktir.”

Av H.Hüseyin TANRIVERDİ